AuDHD u dorosłych

AuDHD u dorosłych. Spektrum autyzmu i ADHD, podobieństwa, różnice i współwystępowanie

Spektrum autyzmu (ASD) i ADHD to dwa odrębne zaburzenia neurorozwojowe, które wpływają na sposób odbierania informacji, regulowania uwagi, komunikowania się i organizowania codziennego życia. Niektóre związane z nimi trudności mogą wyglądać podobnie. Dotyczy to między innymi problemów z koncentracją, planowaniem, funkcjonowaniem społecznym oraz przetwarzaniem bodźców sensorycznych. Różne mogą być jednak ich przyczyny i sposób, w jaki wpływają na codzienne aktywności.

Autyzm i ADHD mogą występować jednocześnie. Takie połączenie określa się mianem AuDHD, czyli terminu powstałego z połączenia angielskich nazw autism i ADHD. Nie jest to osobna diagnoza medyczna, lecz określenie używane w odniesieniu do osób, u których współwystępują oba zaburzenia.

U dorosłych z AuDHD cechy autyzmu i ADHD mogą tworzyć złożony obraz funkcjonowania. Potrzeba przewidywalności może łączyć się z trudnością w utrzymywaniu codziennych nawyków. Intensywne zainteresowania mogą współistnieć z problemami z rozpoczynaniem i kończeniem obowiązków, a chęć nawiązywania relacji z potrzebą odpoczynku po kontaktach społecznych.

Zrozumienie różnic między autyzmem a ADHD ma znaczenie dla prawidłowej diagnozy i dobrania odpowiedniego wsparcia. Pozwala lepiej określić, z czego wynikają konkretne trudności, a także rozpoznać potrzeby, które nie zawsze są widoczne dla otoczenia.

Poradnia TerapeutycznaAuDHD u dorosłych
AuDHD

Czym jest spektrum autyzmu, a czym ADHD?

Choć autyzm i ADHD mają pewne wspólne obszary objawowe, dotyczą odmiennych wzorców funkcjonowania. Warto poznać ich podstawowe cechy, zanim przejdzie się do analizy podobieństw i różnic.

Spektrum autyzmu (ASD)

Zgodnie z klasyfikacją ICD-11 spektrum autyzmu charakteryzuje się utrwalonymi trudnościami w inicjowaniu i podtrzymywaniu komunikacji społecznej oraz wzajemnych interakcji społecznych. Występują też ograniczone, powtarzalne i mało elastyczne wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności, które wyraźnie odbiegają od oczekiwań właściwych dla wieku i kontekstu społeczno-kulturowego danej osoby.

Pierwszy obszar obejmuje między innymi trudności związane z rozumieniem i interpretowaniem komunikatów werbalnych oraz niewerbalnych, dostosowywaniem zachowania do sytuacji społecznej, prowadzeniem wzajemnej rozmowy, dzieleniem się zainteresowaniami i nawiązywaniem relacji z innymi ludźmi.

Drugi obszar może przejawiać się poprzez:

  • trudności w dostosowywaniu się do nowych sytuacji i nieoczekiwanych zmian, którym może towarzyszyć silny stres;
  • sztywne przestrzeganie określonych rutyn, zasad i sposobów wykonywania czynności;
  • występowanie powtarzalnych zachowań ruchowych, gestów lub charakterystycznych sposobów poruszania się;
  • silne i utrwalone zainteresowanie określonymi tematami, przedmiotami lub wybranymi aspektami otoczenia;
  • nadmierną lub obniżoną wrażliwość na bodźce sensoryczne, takie jak dźwięki, światło, zapachy, dotyk, temperatura i ból, a także nietypowe zainteresowanie określonymi doznaniami zmysłowymi.

U dorosłych osób ze spektrum autyzmu trudności mogą być szczególnie widoczne w bardziej złożonych sytuacjach społecznych, na przykład podczas spotkań grupowych, w środowisku zawodowym lub w relacjach wymagających odczytywania niejednoznacznych komunikatów. Niektóre osoby rozwijają strategie kompensacyjne, dzięki którym sprawiają wrażenie dobrze radzących sobie w kontaktach interpersonalnych. Dostosowywanie zachowania do oczekiwań otoczenia może jednak wymagać od nich znacznego wysiłku.

Objawy autyzmu mają początek w okresie rozwoju, zwykle we wczesnym dzieciństwie. Nie zawsze są jednak rozpoznawane na tym etapie. U części osób stają się bardziej widoczne dopiero wtedy, gdy wymagania społeczne i środowiskowe przekraczają możliwości dotychczasowego radzenia sobie z trudnościami.

Rozpoznanie uwzględnia również to, czy cechy autyzmu powodują istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu. Nie każda osoba ze spektrum autyzmu przejawia wszystkie wymienione zachowania w taki sam sposób. Obraz funkcjonowania jest indywidualny i zależy między innymi od wieku, możliwości intelektualnych, poziomu rozwoju językowego oraz współwystępujących trudności.

ADHD

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe charakteryzujące się utrwalonym wzorcem objawów nieuwagi i/lub nadruchliwości oraz impulsywności. Zgodnie z klasyfikacją medyczną ICD-11 objawy powinny utrzymywać się w czasie, na przykład przez co najmniej sześć miesięcy, i wykraczać poza zakres typowego funkcjonowania dla wieku oraz poziomu rozwoju intelektualnego. Muszą również negatywnie wpływać na funkcjonowanie społeczne, edukacyjne lub zawodowe.

ADHD może przejawiać się przede wszystkim poprzez:

Nieuwagę:

  • trudności z utrzymaniem koncentracji podczas zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego;
  • łatwe rozpraszanie się bodźcami zewnętrznymi lub własnymi myślami;
  • niedostrzeganie szczegółów i popełnianie błędów wynikających z nieuwagi;
  • trudności z kończeniem rozpoczętych zadań;
  • zapominanie o codziennych obowiązkach i zaplanowanych czynnościach;
  • problemy z planowaniem, organizacją i zarządzaniem czasem;
  • częste gubienie przedmiotów potrzebnych do wykonywania określonych zadań.

Nadruchliwość i impulsywność:

  • nadmierna aktywność ruchowa i trudności z pozostawaniem w bezruchu;
  • odczuwanie niepokoju ruchowego lub wewnętrznego napięcia;
  • trudności z wykonywaniem czynności w ciszy i spokojnym tempie;
  • nadmierna potrzeba mówienia;
  • przerywanie innym, wtrącanie komentarzy i trudności z czekaniem na swoją kolej;
  • podejmowanie działań pod wpływem impulsu, bez wcześniejszego rozważenia możliwych konsekwencji.

U dorosłych nadruchliwość często przybiera inną postać niż u dzieci. Może być mniej widoczna w zachowaniu, a bardziej odczuwalna jako wewnętrzny niepokój, potrzeba ciągłej aktywności lub dyskomfort podczas dłuższego siedzenia i pozostawania bez zajęcia.

W ICD-11 wyróżnia się trzy dominujące obrazy kliniczne ADHD: z przewagą nieuwagi, z przewagą nadruchliwości i impulsywności oraz postać mieszaną, w której oba obszary mają istotne znaczenie.

Istotne jest również to, że objawy ADHD muszą być obecne w więcej niż jednym środowisku lub rodzaju sytuacji, na przykład w pracy, domu i kontaktach społecznych. Ich początki powinny przypadać na okres rozwoju, a występowanie istotnych objawów przed 12. rokiem życia stanowi ważny element oceny diagnostycznej.

Rozpoznanie ADHD wymaga także sprawdzenia, czy obserwowane trudności nie wynikają z innego zaburzenia psychicznego, działania substancji lub leków albo choroby układu nerwowego.

Podobieństwa między autyzmem a ADHD

Część doświadczeń osób w spektrum autyzmu i osób z ADHD może być zbliżona. Dotyczy to między innymi koncentracji, funkcji wykonawczych, wrażliwości sensorycznej i kontaktów społecznych. Samo występowanie określonej trudności nie wystarcza jednak, aby ustalić jej przyczynę.

Koncentracja i regulowanie uwagi

Problemy ze skupieniem uwagi są szczególnie kojarzone z ADHD, ale mogą występować również u osób ze spektrum autyzmu.

W ADHD trudność często polega na regulowaniu uwagi w zależności od charakteru zadania. Czynności monotonne, wymagające dłuższego wysiłku lub odłożone w czasie mogą być szczególnie trudne do wykonania. Jednocześnie zadanie interesujące albo dostarczające silnej stymulacji może pochłonąć uwagę na wiele godzin.

W autyzmie koncentrację mogą utrudniać między innymi nadmiar bodźców, niejasne instrukcje, konieczność częstego zmieniania aktywności i trudności z przełączaniem uwagi. Niektóre osoby potrzebują więcej czasu, aby zakończyć jedną czynność i rozpocząć następną.

W obu przypadkach poziom skupienia może zależeć od zainteresowania tematem, warunków otoczenia i sposobu przedstawienia zadania. Dlatego problemy z koncentracją należy oceniać w szerszym kontekście funkcjonowania.

Wrażliwość sensoryczna

Nietypowe reakcje na bodźce mogą występować zarówno w spektrum autyzmu, jak i u osób z ADHD. Dotyczą między innymi dźwięków, światła, zapachów, dotyku, temperatury czy ruchu.

Głośne biuro, zatłoczony sklep, intensywne oświetlenie albo kilka rozmów prowadzonych jednocześnie mogą powodować zmęczenie, rozdrażnienie i trudności ze skupieniem. Niektóre osoby unikają określonych faktur ubrań, zapachów lub dźwięków. Inne poszukują silniejszej stymulacji, na przykład poprzez ruch, manipulowanie przedmiotami czy częstą zmianę aktywności.

Różnice w reaktywności sensorycznej należą do kryteriów diagnostycznych autyzmu. W ADHD mogą występować jako trudności towarzyszące, ale nie stanowią podstawowego kryterium rozpoznania tego zaburzenia.

Funkcje wykonawcze i organizacja codzienności

Planowanie, rozpoczynanie zadań, kontrolowanie czasu i doprowadzanie obowiązków do końca mogą sprawiać trudność osobom z ADHD oraz osobom ze spektrum autyzmu.

W ADHD problemy te często wiążą się z regulacją uwagi i funkcjami wykonawczymi. Osoba może wiedzieć, co powinna zrobić, ale mieć trudność z rozpoczęciem działania, ustaleniem kolejności zadań lub utrzymaniem zaangażowania.

W autyzmie przeszkodą może być między innymi nieprzewidywalność sytuacji, konieczność zmiany ustalonego planu, niejasno określone oczekiwania albo trudność z przechodzeniem między aktywnościami.

W praktyce oba zaburzenia mogą prowadzić do opóźnień, przeciążenia obowiązkami i poczucia, że codzienne czynności wymagają niewspółmiernie dużego wysiłku. Przyczyny tych trudności mogą być jednak odmienne, dlatego warto uwzględniać je podczas diagnozy.

Kontakty społeczne i komunikacja

Osoby w spektrum autyzmu i osoby z ADHD mogą doświadczać nieporozumień w relacjach, trudności w rozmowach oraz zmęczenia po intensywnych kontaktach z innymi ludźmi.

W autyzmie wyzwaniem może być interpretowanie tonu głosu, mimiki, gestów, aluzji i niepisanych zasad społecznych. Niektóre osoby preferują rozmowy o konkretnych tematach, precyzyjne komunikaty i jasno określone oczekiwania.

W ADHD trudności mogą wynikać z rozpraszania się podczas rozmowy, zapominania przekazanych informacji, przerywania innym lub reagowania pod wpływem impulsu. Osoba może mieć trudność z utrzymaniem wątku, mimo że zależy jej na rozmowie.

W obu przypadkach mogą pojawiać się nieporozumienia i napięcia w relacjach. Istotne jest jednak ustalenie, czy ich źródłem są przede wszystkim różnice w komunikacji społecznej, trudności z regulacją uwagi i impulsów, czy też współwystępowanie obu tych mechanizmów.

Najważniejsze różnice między autyzmem a ADHD

Podobne zachowania mogą wynikać z różnych przyczyn. Dlatego w diagnostyce szczególnie ważne jest przyjrzenie się temu, jak dana osoba reaguje na zmiany, w jaki sposób komunikuje się z innymi i jak angażuje się w wybrane aktywności.

Potrzeba rutyny i reagowanie na zmiany

U osób w spektrum autyzmu przewidywalność może pomagać w zachowaniu poczucia bezpieczeństwa i ograniczaniu niepewności. Stały plan dnia, określona kolejność czynności i znajome otoczenie ułatwiają funkcjonowanie. Nieoczekiwana zmiana może wiązać się ze znacznym napięciem, szczególnie gdy wymaga szybkiego przeorganizowania działań.

W ADHD powtarzalne czynności mogą z czasem tracić atrakcyjność. Nowe pomysły i aktywności dostarczające stymulacji łatwiej przyciągają uwagę, a monotonne obowiązki bywają odkładane. Jednocześnie dobrze zaplanowana rutyna może ułatwiać organizację i ograniczać zapominanie.

U osób z AuDHD te potrzeby mogą się ze sobą ścierać. Stały schemat daje poczucie przewidywalności, ale jego konsekwentne utrzymywanie może być trudne. Z kolei zmiana planu, która dostarcza nowości, może jednocześnie powodować stres.

Rozumienie komunikacji społecznej

W spektrum autyzmu trudności mogą dotyczyć samego odczytywania i interpretowania komunikatów społecznych. Aluzje, ironia, niedopowiedzenia i subtelne sygnały niewerbalne nie zawsze są rozpoznawane intuicyjnie. Pomocne bywają jasne wypowiedzi, konkretne pytania i bezpośrednie określanie oczekiwań.

W ADHD osoba może dobrze rozumieć znaczenie komunikatów, ale mieć trudność z uważnym śledzeniem rozmowy. Może przerywać, zmieniać temat, zapominać wcześniejsze ustalenia lub odpowiadać, zanim rozmówca skończy wypowiedź.

U osoby z AuDHD oba rodzaje trudności mogą występować jednocześnie. Może ona potrzebować precyzyjnego języka, a zarazem reagować impulsywnie lub tracić wątek podczas rozmowy.

Intensywne zainteresowania i hiperfokus

W autyzmie charakterystyczne mogą być intensywne, szczegółowe zainteresowania, którym dana osoba poświęca dużo czasu i uwagi. Często wiążą się z pogłębianiem wiedzy, porządkowaniem informacji i wracaniem do wybranych tematów przez długi okres.

W ADHD może występować hiperfokus, czyli stan bardzo silnego zaangażowania w określoną aktywność. Osoba może stracić poczucie upływu czasu i mieć trudność z przerwaniem wykonywanego zadania, zwłaszcza gdy jest ono interesujące lub angażujące.

Zjawiska te nie są tożsame. Intensywne zainteresowania są jednym z obszarów uwzględnianych w kryteriach autyzmu, natomiast hiperfokus nie stanowi samodzielnego kryterium diagnostycznego ADHD. Podczas oceny specjalista bierze pod uwagę całościowy wzorzec zainteresowań i zachowań.

Impulsywność i elastyczność zachowania

Impulsywność jest jednym z podstawowych obszarów ADHD. Może obejmować szybkie reagowanie, przerywanie innym, podejmowanie decyzji bez rozważenia konsekwencji czy trudności z czekaniem.

Autyzm nie jest definiowany przez impulsywność. Osoba w spektrum autyzmu może jednak reagować gwałtownie w sytuacji przeciążenia, silnego stresu lub nagłej zmiany planu. Taka reakcja nie musi oznaczać impulsywności charakterystycznej dla ADHD. Może wynikać z przeciążenia i trudności z regulacją emocji.

Rozróżnienie tych mechanizmów ma znaczenie, ponieważ podobne zachowanie może wymagać innego rodzaju wsparcia.

AuDHD, czyli współwystępowanie autyzmu i ADHD

AuDHD to określenie opisujące współwystępowanie spektrum autyzmu i ADHD u jednej osoby. Nie oznacza ono jednego, ściśle określonego profilu objawów. Doświadczenia osób z AuDHD są zróżnicowane, ponieważ zależą od nasilenia cech obu zaburzeń, indywidualnych predyspozycji, środowiska i dostępnego wsparcia.

Charakterystyczne może być jednoczesne występowanie potrzeb, które na pierwszy rzut oka wydają się sprzeczne. Osoba może potrzebować stałego planu, ale mieć trudność z jego realizacją. Może szukać nowych doświadczeń, a jednocześnie źle znosić nieprzewidziane zmiany. Może pragnąć kontaktów społecznych, lecz po spotkaniach potrzebować długiego odpoczynku.

Nie oznacza to, że każda osoba z AuDHD doświadcza wszystkich tych sytuacji. Ważne jest indywidualne rozpoznanie, które cechy wynikają z autyzmu, które z ADHD, a które są skutkiem ich współwystępowania.

AuDHD w pracy zawodowej

Środowisko zawodowe może stanowić wyzwanie, szczególnie gdy wymaga jednoczesnego wykonywania wielu zadań, szybkiego reagowania na zmiany i częstego kontaktu z innymi ludźmi.

Osoba z AuDHD może mieć rozległą wiedzę w wybranej dziedzinie, dużą dokładność i zdolność do intensywnego angażowania się w interesujące projekty. Jednocześnie może doświadczać trudności z ustalaniem priorytetów, rozpoczynaniem monotonnych obowiązków, pilnowaniem terminów i przełączaniem się między zadaniami.

Dodatkowym obciążeniem bywają hałas, intensywne oświetlenie, częste spotkania i niejasne polecenia. Nagłe zmiany harmonogramu mogą utrudniać realizację wcześniej zaplanowanych działań.

AuDHD w relacjach partnerskich i społecznych

Współwystępowanie autyzmu i ADHD może wpływać na komunikację, organizowanie wspólnego czasu, reagowanie na konflikty i wyrażanie potrzeb.

Osoba może cenić bliskie relacje, ale potrzebować czasu w samotności, aby odpocząć od bodźców i intensywnych rozmów. Może preferować bezpośrednią komunikację, a jednocześnie mieć trudność z kontrolowaniem spontanicznych reakcji. Niejasne oczekiwania, niedopowiedzenia i nagłe zmiany planów mogą prowadzić do nieporozumień.

Pomocne bywa otwarte rozmawianie o potrzebach, ustalanie jasnych zasad i informowanie się nawzajem o zmianach. Warto również pamiętać, że potrzeba samotności nie musi oznaczać braku zainteresowania drugą osobą, a impulsywna reakcja nie zawsze odzwierciedla rzeczywiste intencje.

Codzienne obowiązki i odpoczynek

Zakupy, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, płacenie rachunków czy załatwianie spraw urzędowych wymagają planowania i podziału działań na etapy. Dla osoby z AuDHD trudność może stanowić zarówno rozpoczęcie zadania, jak i zmiana wcześniej ustalonego sposobu jego wykonania.

Nawet dobrze znane obowiązki mogą wymagać dużego wysiłku, zwłaszcza gdy pojawia się presja czasu, nadmiar bodźców lub kilka zadań do wykonania jednocześnie.

Odpoczynek również powinien uwzględniać indywidualne potrzeby. Niektórym osobom pomaga cisza i ograniczenie kontaktów, innym ruch, aktywność fizyczna lub zajmowanie się ulubionym tematem. Istotne jest rozpoznanie, jakie warunki rzeczywiście sprzyjają regeneracji.

Dodatkowym obciążeniem może być maskowanie autyzmu, czyli świadome lub automatyczne ukrywanie i kompensowanie niektórych cech w kontaktach społecznych. Może obejmować naśladowanie zachowań innych osób, kontrolowanie mimiki czy przygotowywanie się do rozmów. Długotrwałe maskowanie bywa wyczerpujące, dlatego warto uwzględnić jego wpływ na samopoczucie.

Diagnoza autyzmu i ADHD u dorosłych

Rozpoznanie spektrum autyzmu lub ADHD jest możliwe również w dorosłości. Choć diagnoza zostaje postawiona później, oba zaburzenia mają charakter neurorozwojowy. Oznacza to, że ich cechy są związane z rozwojem i powinny być analizowane z uwzględnieniem wcześniejszych etapów życia.

Niektóre osoby przez wiele lat nie wiedzą, dlaczego określone sytuacje wymagają od nich większego wysiłku niż od innych. Trudności mogą być przypisywane roztargnieniu, nieśmiałości, perfekcjonizmowi, brakowi systematyczności lub nadmiernej wrażliwości.

U dorosłych objawy bywają również częściowo kompensowane. Osoba z ADHD może korzystać z rozbudowanych systemów przypomnień, pracować pod presją czasu lub wkładać dużo wysiłku w kontrolowanie uwagi. Osoba autystyczna może obserwować innych, uczyć się społecznych schematów i przygotowywać do określonych sytuacji, aby łatwiej odnaleźć się w kontaktach.

Wzrost liczby obowiązków, zmiana pracy, rodzicielstwo lub większa odpowiedzialność mogą sprawić, że dotychczasowe strategie przestaną wystarczać. Wtedy trudności, które wcześniej pozostawały mniej widoczne, zaczynają wyraźniej wpływać na codzienne życie.

Co obejmuje proces diagnostyczny?

Ocena diagnostyczna powinna uwzględniać zarówno aktualne funkcjonowanie, jak i historię rozwoju. W zależności od podejścia diagnostycznego specjalista może analizować:

  • objawy nieuwagi, nadruchliwości i impulsywności;
  • sposób komunikowania się i nawiązywania relacji;
  • występowanie powtarzalnych zachowań oraz intensywnych zainteresowań;
  • reakcje na bodźce sensoryczne;
  • funkcje wykonawcze, planowanie i organizację;
  • trudności zauważalne w dzieciństwie i okresie dorastania;
  • wpływ objawów na pracę, relacje i codzienne obowiązki.

W diagnozie ADHD ważne jest ustalenie, czy objawy występowały już w okresie rozwoju, utrzymują się w czasie i powodują trudności w funkcjonowaniu. W przypadku autyzmu ocenia się między innymi rozwój komunikacji społecznej oraz obecność ograniczonych i powtarzalnych wzorców zachowań lub zainteresowań.

Jeśli istnieje podejrzenie AuDHD, warto zadbać o ocenę obu obszarów. Rozpoznanie tylko jednego zaburzenia może nie wyjaśniać wszystkich doświadczeń i trudności zgłaszanych przez osobę badaną. Współczesne klasyfikacje diagnostyczne, w tym ICD-11, dopuszczają jednoczesne rozpoznanie autyzmu i ADHD, gdy spełnione są kryteria obu zaburzeń.

Kiedy warto rozważyć diagnozę?

Konsultacja ze specjalistą może być pomocna, gdy trudności związane z uwagą, komunikacją, organizacją lub przetwarzaniem bodźców utrzymują się od dłuższego czasu i wpływają na różne obszary życia.

Warto rozważyć diagnostykę, gdy pojawiają się między innymi:

  • powtarzające się problemy z planowaniem, rozpoczynaniem i kończeniem zadań;
  • trudności z interpretowaniem aluzji, komunikatów niewerbalnych lub niepisanych zasad społecznych;
  • impulsywne reakcje i problemy z regulowaniem uwagi;
  • silne zmęczenie w środowiskach pełnych bodźców;
  • duży stres związany z niespodziewanymi zmianami;
  • intensywne zainteresowania lub trudność z przerwaniem wybranej aktywności;
  • problemy z przechodzeniem między zadaniami;
  • poczucie konieczności kontrolowania swojego zachowania podczas kontaktów społecznych;
  • trudności w utrzymywaniu codziennych obowiązków mimo stosowania różnych metod organizacji;
  • wyczerpanie po spotkaniach i dłuższych interakcjach.

Żaden pojedynczy objaw ani lista cech nie przesądzają o rozpoznaniu. Podobne trudności mogą mieć różne przyczyny, dlatego specjalista bierze pod uwagę ich nasilenie, czas występowania, historię rozwoju i wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Przy podejrzeniu AuDHD warto szukać osoby lub zespołu diagnostycznego mającego doświadczenie zarówno w diagnozowaniu ADHD, jak i spektrum autyzmu u dorosłych.

Jak wspierać codzienne funkcjonowanie z AuDHD?

Wsparcie osoby z AuDHD powinno uwzględniać indywidualny profil jej potrzeb. Strategie pomocne przy trudnościach z uwagą nie zawsze rozwiązują problemy związane z przeciążeniem sensorycznym lub potrzebą przewidywalności. Warto więc dobierać rozwiązania do konkretnych sytuacji, zamiast stosować jeden uniwersalny zestaw metod.

Ograniczanie przeciążenia sensorycznego

Pomocne może być dostosowanie otoczenia do indywidualnej wrażliwości. W zależności od potrzeb sprawdzają się słuchawki wyciszające, łagodniejsze oświetlenie, ograniczenie hałasu, wygodne ubrania lub możliwość odpoczynku w spokojnym miejscu.

Ułatwianie organizacji zadań

Kalendarze, przypomnienia, listy obowiązków i widoczne plany mogą wspierać pamięć o codziennych czynnościach. Warto korzystać z prostych narzędzi, które nie wymagają dodatkowego, czasochłonnego zarządzania.

Dzielenie obowiązków na etapy

Duże zadania bywają trudne do rozpoczęcia, zwłaszcza gdy nie wiadomo, od czego zacząć. Rozpisanie ich na konkretne, niewielkie kroki pozwala lepiej określić pierwszy etap działania i monitorować postępy.

Przygotowywanie się do zmian

W miarę możliwości warto wcześniej informować o zmianach planów, terminów i zakresu obowiązków. Pomaga również pozostawianie pewnego marginesu czasu na nieprzewidziane sytuacje. Nie zawsze można uniknąć zmian, ale można ograniczyć związany z nimi chaos.

Planowanie regeneracji

Odpoczynek nie powinien być traktowany jako nagroda dopiero po wykonaniu wszystkich obowiązków. Dla wielu osób ważne jest regularne uwzględnianie czasu na wyciszenie, aktywność fizyczną lub zajmowanie się zainteresowaniami. Potrzeby mogą się różnić w zależności od osoby i sytuacji.

Wsparcie psychologiczne i terapeutyczne

Konsultacje psychologiczne i psychoterapia mogą pomagać w rozpoznawaniu własnych potrzeb, rozwijaniu strategii organizacyjnych, radzeniu sobie ze stresem i poprawie komunikacji. Ważne, aby specjalista znał specyfikę zarówno ADHD, jak i autyzmu.

Celem wsparcia nie powinno być wyłącznie dostosowanie osoby neuroróżnorodnej do oczekiwań otoczenia. Równie istotne jest tworzenie warunków, w których może ona funkcjonować w sposób zgodny ze swoimi potrzebami i możliwościami.

FAQ. Najczęściej zadawane pytania o AuDHD, autyzm i ADHD u dorosłych

Czy można mieć jednocześnie autyzm i ADHD?

Tak. Spektrum autyzmu i ADHD mogą współwystępować u jednej osoby. Współczesne systemy klasyfikacji diagnostycznej dopuszczają jednoczesne rozpoznanie obu zaburzeń, jeśli spełnione są kryteria każdego z nich. Takie połączenie określa się jako AuDHD.

Co oznacza AuDHD?

AuDHD to termin powstały z połączenia angielskich słów autism i ADHD. Jest używany do opisywania osób, u których współwystępują spektrum autyzmu i ADHD. Nie stanowi osobnej diagnozy medycznej.

Jak odróżnić ADHD od spektrum autyzmu?

ADHD wiąże się przede wszystkim z utrwalonymi trudnościami dotyczącymi nieuwagi i/lub nadruchliwości oraz impulsywności. W autyzmie podstawowe znaczenie mają różnice w komunikacji i interakcjach społecznych oraz ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań, aktywności i zainteresowań. Ponieważ część trudności jest podobna, rozpoznanie wymaga całościowej oceny funkcjonowania.

Czy osoby z ADHD mogą mieć nadwrażliwość sensoryczną?

Tak. Osoby z ADHD mogą silnie reagować na dźwięki, światło, zapachy, dotyk i inne bodźce. Nietypowa reaktywność sensoryczna występuje także u osób autystycznych. Warto jednak pamiętać, że nadwrażliwość sensoryczna nie jest podstawowym kryterium diagnostycznym ADHD.

Czy osoba w spektrum autyzmu może być impulsywna?

Tak. Impulsywność może występować u osoby w spektrum autyzmu, ale nie jest podstawową cechą diagnostyczną autyzmu. Może wiązać się między innymi ze współwystępującym ADHD, przeciążeniem lub trudnościami w regulowaniu emocji. Ważne jest ustalenie, z czego wynikają konkretne reakcje.

Czy autyzm lub ADHD można zdiagnozować dopiero w dorosłości?

Tak. Diagnoza może zostać postawiona w każdym wieku dorosłym. Część osób przez lata nie rozpoznaje przyczyn swoich trudności albo wypracowuje strategie, które pomagają im je kompensować. W procesie diagnostycznym analizuje się jednak również historię rozwoju i objawy obecne we wcześniejszych etapach życia.

Czy osoby z AuDHD potrzebują rutyny?

Wiele osób z AuDHD korzysta z rutyn, ponieważ pomagają one uporządkować codzienność i ograniczyć niepewność. Jednocześnie mogą występować trudności z konsekwentnym utrzymywaniem schematów, odkładanie powtarzalnych obowiązków lub potrzeba nowych bodźców. To połączenie może prowadzić do napięcia między potrzebą przewidywalności a trudnością w realizowaniu stałego planu.

Czy AuDHD wpływa na relacje partnerskie?

Tak, może wpływać na sposób komunikowania potrzeb, organizowanie wspólnego czasu, reagowanie na zmiany i regulację emocji. Niektóre osoby potrzebują bezpośrednich komunikatów, a jednocześnie mają trudność z kontrolowaniem spontanicznych reakcji. Mogą także potrzebować odpoczynku po intensywnych kontaktach społecznych. Otwarte ustalanie oczekiwań i wzajemne poznawanie swoich potrzeb mogą ułatwiać budowanie relacji.

Jak wygląda diagnoza AuDHD u dorosłych?

Proces diagnostyczny obejmuje ocenę kryteriów ADHD i spektrum autyzmu, analizę historii rozwoju oraz aktualnego funkcjonowania. Specjalista przygląda się między innymi komunikacji społecznej, wzorcom zachowań, zainteresowaniom, regulacji uwagi, impulsywności i funkcjom wykonawczym. Ważne jest sprawdzenie obu obszarów, ponieważ samo rozpoznanie ADHD lub autyzmu może nie wyjaśniać wszystkich zgłaszanych trudności.

Podsumowanie

Spektrum autyzmu i ADHD to dwa odrębne zaburzenia neurorozwojowe, które mogą powodować podobne trudności w codziennym życiu, ale nie mają tego samego podłoża. Autyzm wiąże się przede wszystkim z różnicami w komunikacji i interakcjach społecznych oraz ograniczonymi, powtarzalnymi wzorcami zachowań i zainteresowań. ADHD obejmuje natomiast utrwalone trudności związane z regulacją uwagi i/lub nadruchliwością oraz impulsywnością.

Gdy oba zaburzenia występują jednocześnie, mówi się o AuDHD. Osoba może wtedy doświadczać zarówno potrzeby przewidywalności, jak i trudności z utrzymywaniem rutyny. Może intensywnie angażować się w wybrane zainteresowania, a jednocześnie mieć problemy z organizacją codziennych obowiązków. W relacjach może potrzebować bliskości, ale również czasu na regenerację po kontaktach społecznych.

Prawidłowe rozpoznanie obu zaburzeń pomaga lepiej zrozumieć źródła trudności i dobrać odpowiednie wsparcie. Ma to szczególne znaczenie u dorosłych, którzy przez wiele lat mogli nie znać przyczyn swojego sposobu funkcjonowania lub przypisywać je wyłącznie cechom osobowości. Indywidualna diagnoza pozwala spojrzeć na potrzeby danej osoby szerzej i znaleźć rozwiązania, które realnie ułatwiają codzienne życie.

Potrzebujesz wsparcia w związku z AuDHD?

Podejrzewasz u siebie ADHD, spektrum autyzmu lub ich współwystępowanie? Konsultacja ze specjalistą może pomóc lepiej zrozumieć własne potrzeby, uporządkować trudności i ustalić możliwe formy wsparcia.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji diagnostycznej ani porady specjalisty.

Nasze usługi

Poznaj pełną ofertę naszej poradni - od pierwszej rozmowy po specjalistyczną terapie.

KW
Konsultacja wstępna
Pierwsza rozmowa - 30 min
  • ⏱ 30 min
  • 🔍 Analiza Twojej sytuacji
  • 🎯 Określenie celów terapeutycznych
  • 📌 Rekomendacja indywidualnego planu
  • 💬 Wizyta online
48,00 zł
Umów wizytę
D5
Diagnoza ADHD (DIVA-5)
Wieloetapowa diagnoza ⏱ 50 min / sesja
  • ⏱ 50 min (sesje)
  • 🔍 Raport i opinia
  • 🔍 Diagnoza ADHD
  • 🗓️ 3-4 wizytyt
  • 📄 Opinia PDF lub list
  • 💬 Wizyty online
  • 🌐 PL / EN / ES
648,00 - 847,00 zł
Umów test
PI
Psychoterapia indywidualna
Regularne sesje - ⏱ 50 min
  • 🧠 Praca terapeutyczna
  • 🧠 Indywidualne podejście
  • 🧠 Wsparcia w radzeniu sobie z trudnościami emocjonalnymi
  • 💬 Wizyty online
195-250 zł
Umów wizytę
AD
Wsparcie i terapia psychologiczna online dla dorosłych z ADHD
Regularne wizyty - ⏱ 50 min
  • 🧠 terapia ADHD online, praktyczne strategie na co dzień
  • 🗺️ Indywidualne podejście - plan dostosowany do Twoich potrzeb i stylu życia.
  • 🧠 Nauka regulacji emocji i budowanie pewności siebie
  • 💬 Wizyty online
185 zł
Umów wizytę
MM
Test MMPI-2 + opinia
Test osobowości - ok. 60-90 min
  • ⏱ 60-90 min
  • 📄 Opinia PDF lub list
  • ⚠️ Wymagany sysytem Windows i instalacja dedykowanej aplikacji
  • 💬 Wizyty online
598,00 zł
Umów test
KP
Konsultacja psychologiczna
Jednorazowe spotkanie - ⏱ 50 min
  • 🧭 Diagnoza i rekomendacje
  • 🛠 Wwyboru najlepszej formy pomocy w rozwiązaniu konkretnego problemu
  • 💬 Wizyta online
185,00 zł
Umów wizytę
PE
Psychoedukacja rodzicielska (ADHD)
Dla rodziców dzieci z ADHD
  • ⏱ 60 min
  • 📚 Psychoedukacja
  • 💬 Wizyta online
250,00 zł
Umów wizytę
KP
Konsultacja Psychotraumatologiczna
Diagnostyka i stabilizacja - ⏱ 50 min
  • ⏱ 50 min
  • ⚠️ Trauma / PTSD
  • 💬 Wizyta oline
195,00 zł
Umów wizytę
BS
Brainspotting online
Specjalistyczna terapia traumy
  • ⏱ 60 min
  • 🧭 Trauma, lęk, PTSD
  • 💬 Wizyta online
200,00 zł
Umów wizytę
BP
Brainspotting dla par online
Terapia par - ⏱ 90 min
  • ⏱ 90 min
  • ❤️ Praca nad relacją
  • 💬 Wizyta online
398,00 zł
Umów wizytę
NP
Konsultacja neuropsychologiczna
Ocena funkcji poznawczych
  • ⏱ 50 min
  • 🧠 Pamięć, uwaga, koncentracja
  • 💬 Wizyta online
200,00 zł
Umów wizytę
TP
Trening pamięci i koncentracji
Program po konsultacji neuropsychologicznej - ⏱ 50 min
  • ⏱ 50 min
  • 🧩 Ćwiczenia i plan
  • 💬 Online
190,00 zł
Umów wizytę
ON
Opinia neuropsychologiczna
Po konsultacjach - czas wystawienia 7 dni
  • 📄 Opinia neuropsychologiczna
  • ⏳ 7 dni roboczych
  • 💬 Wizyta online
150,00 zł
Umów wizytę
KB
Konsultacja przed operacją bariatryczną
Ocena gotowości do operacji
  • ⏱ 50 min
  • 🩺 Ocena psychologiczna
  • 💬 Wizyta online
185,00 zł
Umów wizytę
OB
Opinia do zabiegu bariatrycznego
  • 📄 Opinia psychologiczna
  • ⏳ Czas wystawienia: 7 dni roboczych
  • 💬 Wizyta online
150,00 zł
Umów wizytę
KR
Konsultacje rodzicielskie
Wsparcie wychowawcze - ⏱ 50 min
  • ⏱ 50 min
  • 👪 Strategie wychowawcze
  • 💬 Wizyta online
185,00 zł
Umów wizytę
TR
Terapia rodzicielska
Praca nad relacją z dzieckiem
  • ⏱ 50 min
  • 🧩 Plan terapeutyczny
  • 💬 Wizyta online
185,00 zł
Umów wizytę
TR
Tutoring rozwojowy
Wsparcie Twojego rozwoju
  • ⏱ 50 min
  • 🎯 Plan rozwoju
  • 💬 Wizyta online
150,00 zł
Umów wizytę
SZ
Szkolenia i webinary
Oferta dla firm - wycena
  • 🕒 Czas i zakres do ustalenia
  • 🏢 Szkolenia dla biznesu
  • 💬 online
Wycena indywidualna
Poproś o wycenę
CD
Coaching dietetyczny
Wsparcie psychologiczne przy zmianie nawyków żywieniowych
  • ⏱ 50 min
  • 🥗 Plan i motywacja
  • 💬 Wizyta online
175,00 zł
Umów wizytę

💬 Masz pytania?

Nie wiesz, którego specjalistę wybrać? Skontaktuj się z nami w wygodny sposób:


Uwaga! Nie prowadzimy wizyt stacjonarnych (gabinet).
Wizyty odbywają się wyłącznie online (wideorozmowy).